Afryka sztuka/etnografia
Informacje ze strony Muzeum Etnograficznego:
Od 8 do 24 czerwca Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie zaprasza na wystawę Afryka sztuka/etnografia prezentującą prace studentów krakowskiej ASP.
W wystawie wzięli udział następujący studenci z pracowni dr hab. Bogusławy Bortnik-Morajdy, prof. Jacka Waltosia oraz prof. Leszka Misiaka: Anna Askaldowicz, Bożek Sebastian, Magdalena Chojnacka, Marcin Czaja, Zuzanna Gajos, Emilia Gąsiennica, Waldemar Graczyk, Dorota Hajduk, Anna Jakiełek, Andrzej Jurecki, Lech Kolasiński, Adrian Kolerski, Joanna Komarzyniec, Paweł Kowalczyk, Katarzyna Kukuła, Agata Kus, Małgorzata Maraszewska, Ewa Muchajer, Karolina Nowicka, Magdalena Opido, Anna Osiecka, Monika Pawlus, Irena Piątkiewicz, Jan Podgórski, Anna Poduszyńska, Teresa Pohorecka, Monika Sikora, Piotr Słowik, Łukasz Stokłosa, Katarzyna Stryszowska, Świątczak Klaudia, Roch Urbaniak, Anna Wleklińska, Emilia Żakieta.
kurator i pomysłodawca: Anna Poduszyńska
współpraca: Jacek Kukuczka
teksty: Anna Poduszyńska, Jacek Kukuczka
Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli, ul. Krakowska 46
Czy etnografia może być ważna dla artysty?
Czy poprzez etnografię można lepiej zrozumieć kształt, formę i kolor, w jakich wyraża się piękno przedmiotu?
Czy na początku XXI wieku można powiedzieć coś nowego o inspiracji płynącej z Afryki?
I wreszcie, czym współcześnie jest estetyka afrykańska?
Te, i wiele innych pytań, postawiliśmy studentom krakowskiej ASP w ramach cyklu warsztatów i spotkań poświęconych Afryce. Nie chodziło nam jednak o proste i bezpośrednie poszukiwanie źródeł inspiracji w obiektach zgromadzonych w muzealnej kolekcji.
Afryka, jak każdy obszar odmienny od naszego kręgu kulturowego, inspiruje i przyciąga uwagę, lecz już nie tylko jako rezerwuar tradycyjnych i egzotycznych kultur plemiennych. Sztuka Afryki staje się świadomym wyrazem poszukiwań poszczególnych artystów, zyskuje pełnoprawny i równorzędny głos w sporze o formy i idee. Dziś, podobnie jak sztuka w Europie czy Ameryce, podejmuje krytyczny dialog z własną przeszłością, z tradycją i uwikłaniem w historię. Od funkcji służebnej wobec obrzędu, kultu i tradycyjnej religii sztuka Afryki przeszła w obszar stawiania trudnych pytań, a nawet artystycznej prowokacji. Jedną z podstawowych kwestii, jaką porusza, jest pytanie o własną tożsamość a szerzej, o kulturową tożsamość Afryki.
Otwarcie się na inną kulturę wymaga przełamania barier i utartych wyobrażeń. Afrykę, traktowaną jako płaszczyznę inspiracji, można odbierać i odczytywać na różne sposoby. Kolor, kształt, wzór lub indywidualna historia przedmiotu mogą powiedzieć więcej niż pozornie się wydaje. Mamy nadzieję, że prezentowane prace są tego dobrym przykładem. Ile w nich Afryki? Być może tyle, ile wyobraźni i wrażliwości konkretnego artysty. Czy etnografia, odgrywająca rolę gospodarza tej prezentacji, może tu w czymś pomóc? Nasza odpowiedź brzmi: tak, jeśli etnografię potraktujemy nie tyle jako „instrukcję obsługi" poszczególnych obiektów i kultur, lecz nieustanny proces ich odczytywania.
Wernisaż wystawy 08 czerwca, godz. 18.00
Wystawa czynna w dniach 08 - 24 czerwca
Pełne teksty:
Sztuka - etnografia - Afryka. Nie-oczywiste związki.
Czy etnografia może być ważna dla artysty?
Czy poprzez etnografię można lepiej zrozumieć kształt, formę i kolor,
w jakich wyraża się piękno przedmiotu?
Czy mając przed oczyma prace Picassa, Klee, Modiglianiego, Moore'a i wielu innych, można odkryć Afrykę raz jeszcze?
Czy na początku XXI wieku można powiedzieć coś nowego o inspiracji płynącej z Afryki?
Idąc dalej, czy dziś istnieje coś takiego jak sztuka afrykańska?
Czy Samuel Fosso lub Malick Sidibe są tylko współczesnymi artystami pochodzącymi z Afryki, czy też współtworzą współczesną sztukę Afryki?
I wreszcie, czym współcześnie jest estetyka afrykańska? Czy wciąż odróżnia ją od naszej swoiste poczucie rytmu i ekspresji?
Te, i wiele innych pytań, postawiliśmy studentom krakowskiej ASP w ramach cyklu warsztatów i spotkań poświęconych Afryce. Nie chodziło w nich o proste i bezpośrednie poszukiwanie źródeł inspiracji w obiektach zgromadzonych w muzealnej kolekcji. Dziś już zbyt dużo wiemy o ich historii
i kulturowym kontekście, by traktować je instrumentalnie, w oderwaniu od ich pierwotnej funkcji i przeznaczenia. Celem, a raczej powodem takich spotkań, był i jest pewien niedosyt wiedzy, a co za tym idzie i zrozumienia źródeł powierzchownej popularności tak zwanej sztuki afrykańskiej. Bo Afryka, jak każdy obszar odmienny od naszego, inspiruje i przyciąga uwagę, lecz już nie tylko jako rezerwuar tradycyjnych i egzotycznych kultur plemiennych. Sztuka Afryki staje się świadomym wyrazem poszukiwań poszczególnych artystów, zyskuje pełnoprawny i równorzędny głos w sporze o formy i idee. Dziś, podobnie jak sztuka w Europie czy Ameryce, podejmuje krytyczny dialog
z własną przeszłością, z tradycją i uwikłaniem w historię. Od funkcji służebnej wobec obrzędu, kultu i tradycyjnej religii sztuka Afryki przeszła w obszar stawiania trudnych pytań, a nawet artystycznej prowokacji. Jedną
z podstawowych kwestii, jaką porusza, jest pytanie o własną tożsamość. Warto o tym pamiętać, gdyż zbyt często bywa postrzegana tylko i wyłącznie jako rezerwuar powielanych, plemiennych tradycji.
Otwarcie się na inną kulturę wymaga przełamania barier i utartych wyobrażeń. Afrykę, traktowaną jako płaszczyznę inspiracji, można odbierać
i odczytywać na różne sposoby. Kolor, kształt, wzór lub indywidualna historia przedmiotu mogą powiedzieć więcej niż pozornie się wydaje. Mamy nadzieję, że prezentowane prace są tego dobrym przykładem. Ile w nich Afryki? Być może tyle, ile wyobraźni i wrażliwości konkretnego artysty. Czy etnografia, odgrywająca rolę gospodarza tej prezentacji, może tu w czymś pomóc? Nasza odpowiedź brzmi: tak, jeśli etnografię potraktujemy nie tyle jako „instrukcję obsługi" poszczególnych obiektów i kultur, lecz nieustanny proces ich odczytywania.
Jacek Kukuczka
Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie
Czy spojrzenie artysty na sztukę i kulturę Afryki uległo zmianie od czasu rewolucji plastycznej XX wieku i fascynacji „prymitywizmem"?
Jakie są współczesne źródła inspiracji dla artystów odnoszących się do sztuki i kultury afrykańskiej?
Wśród pytań postawionych studentom ASP w Krakowie w ramach warsztatów „Afryka: rytmy i rytuały", współorganizowanych przez Muzeum Etnograficzne w Krakowie, musiało pojawić się jeszcze jedno, najważniejsze pytanie, pytanie o zasadność stawiania takich pytań.
Oczywiste było, że wobec aktualnej wiedzy na temat sztuki i kultury Afryki nie można zatrzymać się na poziomie stylizacji, a więc powierzchownej inspiracji afrykańską formą. Afryka to kontynent różnorodny i ulegający dynamicznym przemianom. Współczesna sztuka afrykańska stoi w centrum zainteresowań kuratorów najpoważniejszych europejskich spotkań artystycznych, takich jak Biennale w Wenecji czy Documenta w Kassel. Kuratorzy zdają się w ten sposób podkreślać, że sztuka tego kontynentu została oficjalnie włączona w artystyczny obieg. Wraz z akceptacją sztuki Afryki jako zjawiska artystycznego pojawiają się jednak pytania o jego istotę i granice, o współoddziaływanie zjawisk artystycznych w obiegu międzynarodowym. Podobne pytania można postawić w odniesieniu do sztuki polskiej, czy też (szerzej) europejskiej. Za taką próbą kategoryzacji zjawisk stoi głębsza refleksja nad samą sztuką, a także dziełem sztuki jako szczególnym wytworem kultury. Perspektywy: artysty, historyka sztuki, antropologa i etnografa wzajemnie dopełniają obrazu całości, pozwalając na pełne osadzenie zjawisk w kontekście.
Spotkanie artysty i etnografa stanowi zatem okazję do poszerzenia źródeł inspiracji artystycznych, a także wiedzy na temat pochodzenia i charakteru wizualnych kodów, które charakteryzują poszczególne kultury. Etnograf - jako bezstronny badacz kulturowych przemian - nie wartościuje opisywanych zjawisk, próbując przyjąć perspektywę uczestnika danej kultury. Opisując procesy przemian, posługuje się pojęciami takimi jak: forma, kolor, rytm, ornament, materia, kontekst, znaczenie; a więc pojęciami, które wchodzą także w zakres języka artystycznego oraz języka krytyki artystycznej. Z drugiej strony, etnograficzne tło otwiera artyście przestrzeń dialogu międzykulturowego na płaszczyźnie sztuki, dając możliwość komentowania zjawisk, których artysta jest zarówno obserwatorem, twórcą, jak i uczestnikiem.
Wystawa prac powstałych jako konsekwencja warsztatów „Afryka: rytmy i rytuały" jest „afrykańska" z prostej przyczyny. Prezentowane prace, tak różne w sposobie artykulacji i wyrazie, odpowiadają w bezpośredni sposób na zjawisko różnorodności, wielokulturowości i wynikającej z tego polifonii wypowiedzi artystycznych w Afryce. I chociaż temat został „zadany", wybór inspiracji leżał w gestii poszczególnych artystów. Na wystawie możemy więc oglądać prace inspirowane zarówno sztuką i artefaktami pochodzącymi z Afryki lub tworzonymi przez Afrykańczyków, jak i wydarzeniami czy elementami rytuałów społecznych.
Sądzę, że dzięki etnograficznemu kontekstowi prezentowana wystawa pozwala spojrzeć na Afrykę odważnie i bez stereotypizacji, jednocześnie akcentując punkty styczne oraz różnice.
Anna Poduszyńska
artystka
Opis i zdjęcia z wernisażu:
Otwarcie wystawy "Afryka. Sztuka/etnografia" w Muzeum Etnograficznym przy ul. Krakowskiej 46. Na zdjęciu: dr hab. Bogusława Bortnik-Morajda, dyrektor Muzeum Etnograficznego Antoni Bartosz, Anna Poduszyńska oraz Jacek Kukuczka
Otwarcie wystawy "Afryka. Sztuka/etnografia" w Muzeum Etnograficznym przy ul. Krakowskiej 46. Na zdjęciu: dr hab. Bogusława Bortnik-Morajda, dyrektor Muzeum Etnograficznego Antoni Bartosz, Anna Poduszyńska oraz Jacek Kukuczka
Wernisaż wystawy "Afryka. Sztuka/etnografia" w Muzeum Etnograficznym przy ul. Krakowskiej 46. Wśród obecnych: poeta Adam Zagajewski, prof. Jacek Waltoś oraz Filip Kitundu - przewodniczący Afrykańskiego Koła Naukowego przy Uniwersytecie Jagiellońskim.
Wernisaż wystawy "Afryka. Sztuka/etnografia" w Muzeum Etnograficznym przy ul. Krakowskiej 46. Na zdjęciu: prof. Leszek Misiak, dr Kinga Nowak, prof. Jacek Waltoś. W tle prace Pawła Kowalczyka oraz Agaty Kus.
Wernisaż wystawy "Afryka. Sztuka/etnografia" w Muzeum Etnograficznym przy ul. Krakowskiej 46. Na zdjęciu: historyk sztuki, dr Adam Organisty, dr Kinga Nowak, prof. Jacek Waltoś. W tle prace Zuzanny Gajos oraz Rocha Urbaniaka.
Otwarcie wystawy "Afryka. Sztuka/etnografia" w Muzeum Etnograficznym przy ul. Krakowskiej 46.
Otwarcie wystawy "Afryka. Sztuka/etnografia" w Muzeum Etnograficznym przy ul. Krakowskiej 46. Na zdjęciu: dr hab. Bogusława Bortnik-Morajda, dyrektor Muzeum Etnograficznego Antoni Bartosz, Anna Poduszyńska oraz Jacek Kukuczka
Otwarcie wystawy "Afryka. Sztuka/etnografia" w Muzeum Etnograficznym przy ul. Krakowskiej 46. Na zdjęciu: dr hab. Bogusława Bortnik-Morajda, dyrektor Muzeum Etnograficznego Antoni Bartosz, Anna Poduszyńska oraz Jacek Kukuczka
Wernisaż wystawy "Afryka. Sztuka/etnografia" w Muzeum Etnograficznym przy ul. Krakowskiej 46. Na zdjęciu: (tyłem) uczestnik wystawy, Lech Kolasiński oraz malarze: Krzysztof Klimek (Otwarta Pracownia) oraz Andrzej Kozyra (Nieistniejąca Grupa Trzy Oczy). W tle prace Katarzyny Kukuły Ireny Piątkiewicz oraz Emilii Gąsienicy.
