Zapraszamy na uroczyste otwarcie wystawy prac Grzegorza Sztwiertni pt. ŁUG w zabytkowej Kopalni Jawiszowice w Hali Nadszybie — nowej przestrzeni wystawienniczej. Wydarzenie odbędzie się 23 maja 2026 roku o godz. 14.00. Towarzyszyć mu będzie zwiedzanie kopalni.
Punktem wyjścia wystawy „Ług” jest historia koni górniczych i ich relacji z człowiekiem, osadzona w kontekście kopalń Śląska i Małopolski. Projekt wykorzystuje wiedzę o specyfice końskiego widzenia – panoramicznego, o ograniczonej palecie barw i opartego przede wszystkim na wychwytywaniu ruchu – jako podstawę języka wizualnego.
Jego centralnym elementem jest wielkoformatowy panel malarski, nawiązujący do tradycji panoram, zatytułowany „Mętne oko”. Tytuł ten został zapożyczony z popularnej w okresie PRL-u noweli Gustawa Morcinka – śląskiego pisarza związanego ze Skoczowem, moim rodzinnym miastem. Mit ślepnięcia kopalnianych koni staje się tu metaforą i modelem szczególnego sposobu percepcji: widzenia nieostrego, fragmentarycznego, pozbawionego wyraźnych konturów orientacyjnych.
Projekt opiera się również na historii kopalni Jawiszowice w okresie II wojny światowej – miejsca pracy przymusowej, powiązanego z systemem KL Auschwitz i podporządkowanego koncernowi Reichswerke Hermann Göring. Historia ta zachowała się jedynie we fragmentach: w szczątkowych archiwach, rozproszonych świadectwach i niepełnych zapisach pamięci.
Proces „wyługowania” odnosi się tu zarówno do obrazu, jak i do mechanizmów pamięci. Zatarciu ulegają dokumenty, materialne ślady oraz same warunki percepcji. Samo zestawienie wybranych fragmentów archiwów sugeruje istnienie logicznej narracji, co jednak okazuje się złudzeniem, mirażem.
Obrazy prezentowane w projekcie podejmują próbę częściowej rekonstrukcji rzeczywistości, równocześnie ujawniając proces jej rozpadu i zanikania. Budowane za pomocą plam, zacieków i przebarwień, operują estetyką nieostrości i fragmentaryczności, stając się wizualnym odpowiednikiem luk pamięciowych oraz nieciągłości archiwum. Wyługowanie nie oznacza zatem całkowitego zatarcia, lecz raczej stopniową redukcję intensywności zapamiętanych obrazów i zdarzeń. W napięciu między zanikaniem a ujawnianiem tworzy się właściwy wymiar wystawy.
Grzegorz Sztwiertnia
Organizatorzy:
Fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau,
Akademia Sztuk Pięknych im Jana Matejki w Krakowie
Patronatem honorowym wystawę objęli:
JM Rektor Akademii Sztuk Pięknych im Jana Matejki w Krakowie prof. Andrzej Bednarczyk,
Prezes Zarządu Południowego Koncernu Węglowego S.A. Wojciech Kamiński
Projekt zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.