15 sierpnia 2026 o godzinie 10:00 odbyły się uroczystości upamiętniające przybycie pierwszego transportu 150-ciu więźniów z niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady KL Auschwitz-Birkenau do podobozu KL Auschwitz-Jawischowitz. Byli to Żydzi deportowani do KL Auschwitz z Francji. To pierwszy przypadek w niemieckim nazistowskim systemie obozowym wykorzystania więźniów do przymusowej niewolniczej pracy pod ziemią. Wszyscy, którzy chcieli upamiętnić 84. rocznicę tego wydarzenia symbolicznym złożeniem kwiatów, mogli oddać cześć i poświęcić chwilę na zadumę w Miejscu Pamięci pod pomnikiem ofiar podobozu KL Auschwitz-Jawischowitz. Akademię Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie reprezentował dr Artur Kapturski.
W upamiętnieniu uczestniczyli: Pani Teresa Jankowska Wicestarosta Powiatu Oświęcimskiego, w imieniu Gminy Brzeszcze Burmistrz Brzeszcze Pan Radosław Szot, w imieniu Rady Miejskiej w Brzeszczach Przewodnicząca Rady Miejskiej w Brzeszczach Pani Danuta Socha wraz z Wiceprzewodniczącymi Rady Panią Bogusławą Dudzic i Panem Jacek Wawro, w imieniu Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Krakowie Pani Cecylia Radoń, Pani Dorota Mleczko Dyrektor Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej, w imieniu Wojskowego Centrum Rekrutacji w Oświęcimiu starszy kapral Natalia Herma, w imieniu Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie dr Artur Kapturski, w imieniu Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu Pani Natalia Czebotar, w imieniu Ośrodka Kultury w Brzeszczch Pani Renata Kubajczyk, delegacja Rady Sołeckiej w Jawiszowicach w osobach Pana Stanisława Pastuszka, Pana Bartłomieja Drewniaka, Pani Marty Korczyk, delegacja Stowarzyszenia Pokolenia koło w Brzeszczach, pozostałe delegacje stowarzyszeń oraz mieszkańców.
Utworzony w 1942 roku podobóz KL Auschwitz-Jawischowitz w 1944 roku osiągnął stan maksymalny, tj. ponad 2500 osadzonych. Byli to więźniowie pochodzący z krajów całej ówczesnej okupowanej Europy – Polski, Francji, Holandii, Czech, Słowacji, Włoch, Belgii, Węgier, Jugosławii, Rosji, Austrii, Ukrainy, Niemiec. W 95% więźniami byli Żydzi, pozostałą część stanowiły osoby pochodzenia nieżydowskiego. Warunki pracy więźniów i życia w podobozie były bardzo ciężkie, panowała w nim wysoka śmiertelność, odbywały się też częste selekcje więźniów. Nie jest dokładnie ustalona liczba ofiar niemieckiego nazistowskiego podobozu KL Auschwitz-Jawischowitz, ale pochłonął on życie kilku tysięcy więźniów, z czego co najmniej około 2 tysiące ludzi zginęło tylko w następstwie przeprowadzanych w obozie selekcji.
Po uroczystości został zaprezentowany wyjątkowy i oryginalny obozowy przedmiot, który trafił do zbioru pod opieką naszej Fundacji zaledwie kilka dni wcześniej. To część dużego obozowego kotła do gotowania posiłków – jego wewnętrzny „gar” o pojemności 330 litrów. Jest wykonany z grubej blachy pokrytej wewnątrz emalią. Kocioł ten trafił do naszych zbiorów z jednego z okolicznych gospodarstw, gdzie był używany jako zbiornik na wodę, a wcześniej przy pracach murarskich jako zbiornik do gaszenia wapnia i pojemnik na gotową zaprawę murarską, o czym świadczą znajdujące się na nim resztki. Został pozyskany w pierwszych miesiącach zaraz po wyzwoleniu w 1945 roku z którejś z obozowych kuchni Auschwitz.
Przybudowując kompleks obozu KL Auschwitz, Niemcy wysiedlili kilkanaście okolicznych wiosek, zabierając wysiedlanym przymusowo mieszkańcom cały dobytek i wyburzając ich domy. Powracający w 1945 roku z wysiedleń ludzie trafiali w pustą przestrzeń po swoich domach. Nie posiadając niczego, by zacząć żyć od nowa, adaptowali wszystko, co zastali w przestrzeni obozowej strefy interesów Auschwitz. Tak też i ten gar po zdemontowaniu i wyjęciu z blaszanej obudowy został początkowo wykorzystany jako poidło dla zwierząt.
Organizatorami uroczystości byli: Burmistrz Brzeszcz Pan Radosław Szot i Prezes Fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau Agnieszka Molenda-Kopijasz.
