„Zeszyty Artystyczne” – Call for papers:
Polska wieś (nie tylko) w polu sztuki – zmiany kulturowe i społeczne
Problematyka wiejsko-chłopska w ciągu ostatnich lat stała się jednym z ważnych tematów refleksji nie tylko w polskiej humanistyce, ale i szeroko pojętej kulturze, obejmującej dyskurs medialny, literaturę, teatr, film, muzykę i sztuki wizualne. Upowszechnienie i zintensyfikowanie się tej problematyki skłoniło nawet niektórych obserwatorów do postawienia tezy, że mamy do czynienia z dokonującym się w polu polskiej kultury tzw. zwrotem ludowym. Wynika on m.in. z rozpoznania, że chłopstwo stanowiło w dziejach Polski aż do okresu powojennego grupę najliczniejszą, z której wywodzi się większość teraźniejszego społeczeństwa polskiego. Chłop(k)i byli jednakże warstwą politycznie, społecznie, ekonomicznie i kulturowo podporządkowaną i marginalizowaną, wewnętrznie kolonizowaną, a wręcz urasawianą, co najwyżej w niektórych okresach historycznych instrumentalnie hołubioną. Odpominanie więc ich historii, odzyskiwanie ich doświadczeń, podmiotowości i sprawstwa jest ważnym aspektem działań prowadzonych w ramach zwrotu ludowego.
„Zeszyty Artystyczne” wpisały się w tę problematykę już dwukrotnie swoimi działaniami. W styczniu 2025 roku otworzyły wystawę Całkiem zwyczajna wieś. Tytuł nawiązywał do książki Całkiem zwyczajny kraj. Historia Polski bez martyrologii, jej autor, amerykański historyk o polskich korzeniach, Brian Porter-Szűcs, stwierdził, że uważa „Polskę za naprawdę interesującą, jednak bynajmniej nie dlatego, że jest krajem niezwykłym, ale właśnie dlatego, że jest tak bardzo zwyczajna”. Zwyczajność Polski ma według Porter-Szűcsa polegać na tym, że nie jest to jakaś „obca kraina o dziwacznej historii”, ale przestrzeń, która znajdowała i nadal znajduje się „na styku wszystkich trendów charakteryzujących świat nowoczesny”. Jeśli Polska jest w tym sensie zwyczajna, to zwyczajna jest też polska wieś, być może nie leżąca na styku wszystkich trendów nowoczesnego świata, ale z pewnością wielu z nich. Na wystawie pokazano kilka prac dotyczących wsi zrealizowanych przez osoby artystyczne, które mają wiejskie korzenie. O ile jednak projekty te można z pewnością uznać za sztukę o wsi, o tyle, w świetle pytania o reprezentację, rodzi się wątpliwość, czy sztuka ta jest rzeczywiście sztuką ze wsi? I jak ona na wsi funkcjonuje, tj. czy w ogóle do niej dociera, czyli jest sztuką we wsi? A jeśli już dociera, to jak jest przez wieś odbierana? Między innymi te pytania zostały zadane w drugim działaniu – panelu poświęconym refleksji SZTUKA O WSI – SZTUKA ZE WSI – SZTUKA WE WSI [w kontekście tzw. zwrotu ludowego], poruszono na nim wiele zagadnień, ale jeszcze więcej jedynie dotknięto, a nawet pominięto, dlatego teraz „Zeszyty Artystyczne” podejmują po raz trzeci namysł nad problematyką wiejską.
„Zeszyty Artystyczne” zapraszają do napisania tekstów obejmujących tematykę wiejską i przyjrzenia się krytycznie tej problematyce od strony sztuki, poszerzając ją o konteksty kulturowe, społeczne, polityczne i religijne.
Wśród interesujących zagadnień znajdują się m.in.:
– „zwrot ludowy” – nowa chłopomania?
– kategoria/pojęcie wsi, wiejskości, chłopskości – co to dziś znaczy?
– przemiany cywilizacyjne i kulturowe na wsi (np. stosunek wsi do osób nieheteronormatywnych)
– praca na wsi, podziały klasowe
– wieś i migracje: ze wsi do miasta, z miasta na wieś, ze wsi w świat, imigranci na wsi polskiej (zarobkowi, uchodźcy – np. stosunek mieszkańców wsi/obszarów wiejskich do uchodźców/imigrantów z Ukrainy, stosunek mieszkańców obszarów wiejskich na wschodzie Polski do uchodźców przekraczających nielegalnie granicę polską-białoruską)
– wiejski aktywizm: działalność kół gospodyń wiejskich, ochotniczych straży pożarnych, zespołów sportowych itd.
– zwierzęta i pozaludzkie formy życia na wsi, w tym stosunek do środowiska naturalnego
– wiejska/ludowa/chłopska religijność – jaka jest dzisiejsza religijność na wsi – jej wymiar społeczny (rytualność, obrzędowość), ale i indywidualny, związany z duchowością
– związki osób artystycznych ze wsią – ujęcie historyczne i współczesne.
Rozmiar tekstów: 20-40 tys. znaków ze spacjami
Termin przesyłania abstraktów (ok. 500 znaków): 31.01.2026
Po akceptacji abstraktów, termin przesyłania tekstów: 31.03.2026
E-mail: zeszyty.artystyczne@uap.edu.pl
Szczegółowe wytyczne redakcyjne dostępne pod adresem: http://za.uap.edu.pl/?page_id=12