Zapraszamy na wystawę LARY I PENATY. O BUDOWANIU POCZUCIA BEZPIECZEŃSTWA W ARCHITEKTURZE prezentowaną od 24 września 2026 r. do 6 stycznia 2027 r. w Zamku Królewskim na Wawelu w budynku nr 7 (sala wystawy czasowej).
Po prezentacji na 19. Międzynarodowej Wystawie Architektury – La Biennale di Venezia, Pawilon Polski, wystawa LARY I PENATY trafia do Zamku Królewskiego na Wawelu, gdzie jej kuratorki podejmują refleksję nad dawną architekturą obronną i symboliczną; czym jest dziś bezpieczeństwo i jak architektura odpowiada na ludzkie lęki.
Od prapoczątków architektury jedną z jej podstawowych funkcji jest ochrona. W przestrzeni muzeum – a szczególnie w dawnej rezydencji królewskiej – temat bezpieczeństwa nabiera wielowymiarowego charakteru. Wawel, który przez stulecia pełnił funkcje obronne, polityczne i symboliczne, jest miejscem, gdzie architektura nie tylko chroniła fizycznie, lecz także ustanawiała porządek, hierarchię i poczucie ciągłości państwa. Jego mury i układ przestrzenny organizowały doświadczenie bezpieczeństwa – zarówno realnego, jak i wyobrażonego.
Prezentacja wystawy w kontekście muzeum pozwala spojrzeć na bezpieczeństwo jak na kategorię nie tylko projektową, lecz także kulturową i historyczną. Muzeum – jako instytucja opieki nad dziedzictwem – samo w sobie jest przestrzenią ochrony: przechowuje, zabezpiecza i interpretuje. W tym sensie staje się współczesnym odpowiednikiem dawnych praktyk ochronnych, zarówno tych materialnych, jak i symbolicznych.
Wystawa LARY I PENATY podejmuje pytanie o to, jak architektura odpowiada na ludzką potrzebę bezpieczeństwa – dawniej i dziś. Zestaw lęków ewoluował: od zagrożeń naturalnych po współczesne kryzysy klimatyczne, konflikty zbrojne czy migracje. Jednocześnie potrzeba schronienia – fizycznego i psychicznego – pozostaje niezmienna.
Ekspozycja poszukuje odpowiedzi w kultywowanych do dziś przesądach budowlanych oraz rytuałach zakorzenionych w polskiej tradycji. W zestawieniu z monumentalną, obronną i reprezentacyjną architekturą Wawelu ujawniają one inny wymiar bezpieczeństwa – oparty na zbiorowej wyobraźni, doświadczeniu i codziennych praktykach. To właśnie w tym napięciu między tym, co techniczne i instytucjonalne, a tym, co intuicyjne i wspólnotowe, ujawnia się pełne spektrum sposobów radzenia sobie z niepewnością.
Projekt, przygotowany przez interdyscyplinarny zespół – architekta Macieja Siudę, artystów Krzysztofa Maniaka i Katarzynę Przezwańską oraz kuratorkę Aleksandrę Kędziorek – opiera się na dwóch porządkach: bezpieczeństwa i poczucia bezpieczeństwa. Pierwszy obejmuje systemy norm, regulacji i technologii. Drugi – praktyki, rytuały i wierzenia, które przez pokolenia miały chronić dom i jego mieszkańców.
W przestrzeni Zamku Królewskiego na Wawelu oba te porządki wybrzmiewają szczególnie wyraźnie. Historyczna architektura obronna spotyka się tu z niematerialnymi strategiami radzenia sobie z lękiem i niepewnością, tworząc opowieść o bezpieczeństwie jako doświadczeniu zarówno fizycznym, jak i symbolicznym.
Wpisując się w temat Biennale Architektury Intelligens, którego kurator Carlo Ratti podkreślał rolę „inteligencji włączającej i wielorakiej”, wystawa przypomina, że jednym z jej najważniejszych źródeł pozostaje doświadczenie ludzi – ich praktyki, wierzenia i sposoby oswajania świata. Prezentacja tego projektu w Zamku Królewskim na Wawelu nadaje tej idei szczególną głębię: zamek staje się nie tylko miejscem ekspozycji, lecz aktywnym kontekstem interpretacyjnym, w którym pytanie o bezpieczeństwo wybrzmiewa jako pytanie o relację między przeszłością, teraźniejszością i przyszłością.
Kuratorka projektu: Aleksandra Kędziorek
Kuratorka projektu ze strony Zamku Królewskiego na Wawelu: dr Bogumiła Wiśniewska
Artyści: Krzysztof Maniak, Katarzyna Przezwańska, Maciej Siuda
Organizatorzy: Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki